Er is een verhaal met Sherlock Holmes waarin de oplossing van het mysterie ligt in iets dat niet gebeurd is, terwijl je zou verwachten dat het wèl zou gebeuren, en het hele verhaal zó verteld wordt, dat de lezer zich pas na afloop realiseert dat die verwachting in de formulering van het verhaal zó subtiel is aangeduid dat je er langsheen leest.

Net zo is het gegaan met de verkiezingen van vorige week waarvan wij nu allemaal samen aan ‘t bekomen zijn. Alle echt grote problemen zijn in de campagne zorgvuldig verzwegen of zó subtiel aangeduid dat ze hoegenaamd geen rol hebben gespeeld in de keuze van de lijst waarop de zwevende kiezer in het stemhokje ten slotte neerstreek. Opwarming van de aarde, klimaatverandering, de financiële crisis, ‘voltooid leven’, terrorisme, de islam – voor zover ze al ter sprake kwamen, werden ze onmiddellijk gereduceerd tot plannen en voorstellen tot even concrete als onrealistische maatregelen om er op korte termijn zogenaamd iets aan te doen. Niemand die ook maar éven verder doordacht over hoe dit over een aantal jaren eruit zal zien.

Ik kies drie thema’s om even op voort te borduren.

Het eerste is de islam. Een veel te weinig onderkend aspect daarvan is dat moslims heilig geloven in een hiernamaals. De voorstelling die ze zich daarvan maken, komt op mij over als op z’n minst bizar en vaak absoluut onheilig, maar dat is in mijn betoog hier niet aan de orde. Moslims, althans een aantal van hen, komen soms in het nieuws met beweringen over wat dan vaak ‘het paradijs’ wordt genoemd, die onmiddellijk terzijde geschoven worden als – laat ik diplomatiek blijven – evident onrealistisch,  maar wat deze mensen zelf erover hardop zeggen, is realiteit. Wat deze beweringen in werkelijkheid voor hen betekenen, is een andere vraag – maar even relevant. Waar was het debat tussen CU, SGP, CDA enerzijds en Denk-bobo’s anderzijds [met bijvoorbeeld Alexander Pechtold als discussieleider …]?

Bijna vanzelf komen we zo op mijn tweede thema: ‘voltooid leven’. Edith Schippers en Marli Huijer mogen in onze vrije pers in gesprek gaan (Vrij Nederland nr. 3) – op de buis had ik in de vorige weken graag een live confrontatie gezien en gehoord.

Bijvoorbeeld D66 in gesprek met CU, SGP – nu met bij voorbeeld Jesse Klaver of, bijna een beetje pikant, Sybrand van Haersma Buma als discussieleider.

Mijn derde thema is de financiële crisis. Ik haal er één aspect uit. Tien jaar geleden hield de gemiddelde aandeelhouder een aandeel gemiddeld ongeveer vier jaar vast. ‘Tegenwoordig is dat 22 seconden’. Dit heb ik ontleend aan ‘Automate this: how algorithms took over our markets, our jobs, and the world‘, van Christopher Steiner. Af en toe lees je erover in de krant – maar voornamelijk in columns en aanverwante rubrieken. Het thema is te heavy, te mythisch van proporties om in nuchter-zakelijke teksten van het gangbare nieuws- en commentaar-formaat over te schrijven. Romanschrijvers hebben het thema uiteraard ook ontdekt. Op afstand het beste voorbeeld dat ik ken is van de Zwitserse schrijver Martin Suter: Allmen und der rosa Diamant (2011, helaas [nog] niet in het Nederlands vertaald). Daarin is het nieuwe type jungle waarin het geld nu rolt huiveringwekkend realistisch-dramatisch verbeeld. Gruwelijk authentiek is vooral de onontwarbare mix van criminele en legale activiteiten van de bedrijven en de personages. Een eervolle vermelding in dit verband verdient postuum Marten Toonder. Bijna een halve eeuw geleden, lang voor de computers, de algoritmen, de bank- en bonus-schandalen, gaf hij in ‘De Bovenbazen’ een profetische schets van hoe het zou toegaan. Nu is zijn profetische visie realiteit. We beleven een nieuw moment in de evolutie. ‘Survival of the fittest’, het recht op overleven van de sterkste, heeft zich geëvolueerd tot het recht van de slimste. En de slimste overlever is de super geniale wiskundige die het beste algoritme construeert om de grootste bedragen te kunnen binnenslepen door supersnelle aan- en verkoop en omgekeerd van aandelen.

Waar was het debat hierover tussen VVD en GroenLinks met, waarom niet, Lodewijk Asscher als discussieleider?

En nu we het toch over ICT hebben: het was weer indrukwekkend hoe het wereldwijd opererend marktonderzoekbedrijf Ipsos woensdagavond in eenzelfde kleiner-dan-de-kleinst denkbare tijdseenheid na de sluiting van de stembureau’s de uitslag met bijna perfecte zekerheid kon voorspellen.

Hugo Verbrugh

PS: Het bedoelde Sherlock Holmes verhaal is ‘Silver Blaze’. De clou is de hond die niet blafte.

Meld u aan voor De Ster nieuwsbrief (U ontvangt een bevestigingsmail)