Er was eens …  – niets. Geen enkel sprookje begint zó. Kleine varianten op deze ultra-minimalistische, in de meest letterlijk-mogelijke zin, nietszeggende zinsnede BINNEN teksten komen wel voor.

Een klassiek voorbeeld vinden we in de roman ‘De Walging’ van Jean Paul Sartre (La Nausée, 1938; Nederlandse uitgave 1980). De passage waar het om gaat staat tussen de derde en de vierde zin van de aanhef (in mijn eigen, ietwat ingekorte vertaling): ‘Het beste zou zijn de gebeurtenissen van dag tot dag op te schrijven. Een dagboek bijhouden om alles helder en duidelijk te zien. Niets laten ontsnappen: de nuances, de kleine feitjes, zelfs al lijken ze niets te betekenen, en vooral: ze goed ordenen. … Ik zie hier bijvoorbeeld een kartonnen doosje waarin mijn potje inkt zit. Ik zou moeten proberen te zeggen hoe ik dat vroeger zag en hoe ik nu1. Bij de voetnoot staat dan: ‘Hier is één woord weggelaten’.

Een heel ander format waarin ‘het niets’ in literaire teksten verschijnt is het Sherlock Holmes verhaal Silver Blaze (dat is de naam van een beroemd renpaard). Ik citeer (met accentuering van mij) een stukje conversatie waarin de ontknoping wordt uitgelegd. Dokter Watson, de vaste kronikeur van de beroemde detective vraagt: “Is there any point to which you would wish to draw my attention?” Holmes antwoordt: “To the curious incident of the dog in the nighttime”. Watson begrijpt het niet en protesteert: “The dog did nothing in the night-time”, en Holmes antwoordt: “That was the curious incident”. Het ‘curieuze incident’ blijkt dan te zijn geweest dat een waakhond niet had geblaft toen de schurk in de nacht de paardenstal binnenkwam; Holmes had hieruit afgeleid dat de schurk een bekende van de hond moest zijn.

De werkelijkheid imiteert soms de fictie. Vooral de Engelsen, altijd in de stemming voor een nummertje Shakespeare, zijn daar goed in. Afgelopen vrijdag 29 maart 2019 heeft zich in Westminster zo’n dramatische vertoning van iets niets voorgedaan. Die datum zal de wereldgeschiedenis ingaan als een heel bijzondere dag. Nadat in de wereld in het algemeen en in Engeland in het bijzonder honderden miljoenen mensen drie jaar lang met dagelijks toenemende spanning hadden uitgekeken naar wat er die dag zou gebeuren, gebeurde er dus niets.

Op De Ster Online heb ik op 22 januari jl. voorspeld ik dat de Brexit met een weergaloos oorverdovend niets zou aflopen: desteronline.nl/tina (≈ There Is No Alternative). Tot dusver is die voorspelling uitgekomen. ‘Een bepaald type ‘ras-echte’ politici heeft in de afgelopen jaren met gekonkel, achterkamertjesgedoe, handjeklap, nep-nieuws, fake, sjoemelberichten, het verlangen om met drama aandacht te genereren, ophef, nieuwsgekte, twitterhysterie, spektakelleegte, op het wereldtoneel een zeldzaam stuk theater opgevoerd. Het KAN natuurlijk dat de geheime scenarioschrijver nog een volgende aflevering achter de hand heeft; 12 april staat al gepland voor wéér een opvoering, maar voorlopig geloof ik er niks van.

De beroemde klacht van Macbeth lijkt hier passend:

Tomorrow, and tomorrow, and tomorrow,
Creeps in this petty pace from day to day
To the last syllable of recorded time,
And all our yesterdays have lighted fools
The way to dusty death. Out, out, brief candle!
Life’s but a walking shadow, a poor player
That struts and frets his hour upon the stage
And then is heard no more. It is a tale
Told by an idiot, full of sound and fury,
Signifying nothing.

Een Nederlandse vertaling heb ik in cyberspace niet gevonden; wel een Duitse. Ziehier:

Morgen, und morgen, und dann wieder morgen,
Kriecht so mit kleinem Schritt von Tag zu Tag,
Zur letzten Silb’ auf unserm Lebensblatt;
Und alle unsre Gestern führten Narr’n
Den Pfad des stäub’gen Tods. – Aus! kleines Licht! –
Leben ist nur ein wandelnd Schattenbild;
Ein armer Komödiant, der spreizt und knirscht
Sein Stündchen auf der Bühn’, und dann nicht mehr
Vernommen wird: ein Märchen ist’s, erzählt
Von einem Dummkopf, voller Klang und Wut,
Das nichts bedeutet.

Hugo Verbrugh


Meld u aan voor De Ster nieuwsbrief (U ontvangt een bevestigingsmail)

Lees hier de privacyverklaring Hiermee geeft u toestemming om wekelijks een nieuwsbrief te ontvangen.